Glifosat różni się od większości herbicydów przede wszystkim nieselektywnością i mechanizmem działania. Jest herbicydem totalnym o działaniu układowym, dlatego niszczy większość zielonych roślin, a nie tylko wybraną grupę chwastów. Blokuje enzym EPSPS, podczas gdy inne środki mogą hamować między innymi enzym ALS, ACCazę, fotosyntezę albo syntezę kwasów tłuszczowych.
Czym jest glifosat?
Glifosat należy do inhibitorów EPSPS, czyli substancji z grupy HRAC 9. Enzym ten uczestniczy w szlaku szikimowym, który prowadzi do powstawania aminokwasów aromatycznych, między innymi fenyloalaniny, tyrozyny i tryptofanu. Zahamowanie EPSPS zaburza syntezę białek i stopniowo prowadzi do zamierania rośliny.
Substancja jest pobierana głównie przez zielone części roślin, takie jak liście i młode pędy. Następnie przemieszcza się w jej wnętrzu do miejsc wzrostu oraz części podziemnych. To właśnie działanie układowe odróżnia glifosat od preparatów, które uszkadzają przede wszystkim tkanki bezpośrednio pokryte cieczą roboczą. Objawy po zabiegu nie muszą być widoczne od razu, ponieważ zahamowanie wzrostu i zamieranie rośliny wymagają czasu.
Glifosat a inne herbicydy – najważniejsze różnice
Klasyfikacja HRAC porządkuje herbicydy według mechanizmu działania, a nie według nazwy handlowej. Dwa różne produkty mogą więc należeć do tej samej grupy i wywierać podobną presję selekcyjną na chwasty. Porównanie najważniejszych grup przedstawia tabela:
| Typ herbicydu | Selektywność | Mechanizm HRAC | Główne zastosowanie |
|---|---|---|---|
| Glifosat | Nieselektywny, totalny | HRAC 9 – inhibitor EPSPS | Likwidacja roślinności przed siewem, na ściernisku lub w miejscach, gdzie nie chroni się zielonej uprawy |
| Inhibitory ALS | Zazwyczaj selektywne | HRAC 2 – blokowanie syntazy acetolaktanu | Zwalczanie określonych chwastów w rosnących uprawach |
| Inhibitory ACCazy | Zazwyczaj selektywne wobec traw | HRAC 1 – hamowanie karboksylazy acetylo-CoA | Zwalczanie chwastów jednoliściennych, między innymi chwastnicy, miotły lub samosiewów zbóż |
Selektywność nie oznacza, że herbicyd działa na każdy chwast bez wpływu na roślinę uprawną. Jest wynikiem różnic gatunkowych, fazy rozwojowej, dawki, formulacji oraz zdolności rośliny do rozkładania substancji. Dlatego preparat selektywny trzeba zawsze stosować zgodnie z etykietą i w określonej uprawie.
Kiedy stosuje się glifosat, a kiedy inne herbicydy?
Wybór zależy przede wszystkim od celu zabiegu. Glifosat sprawdza się wtedy, gdy potrzebne jest usunięcie szerokiego spektrum roślin przed założeniem uprawy albo po zbiorze. Herbicyd selektywny wybiera się wtedy, gdy chwasty mają zostać usunięte z pola, ale roślina uprawna ma pozostać nienaruszona.
Najważniejsze różnice w sposobie użycia wynikają z tych właściwości:
- Cel zabiegu – glifosat służy do działania totalnego, a herbicyd selektywny do ochrony konkretnej uprawy przed określonymi chwastami.
- Termin aplikacji – glifosat stosuje się często przed siewem, przed wschodami lub na ściernisko, natomiast środki selektywne mogą być używane powschodowo w rosnącej uprawie.
- Zakres zwalczanych roślin – glifosat działa na większość zielonych roślin, a preparaty selektywne są dobierane do gatunków chwastów i tolerancji danej uprawy.
- Przemieszczanie w roślinie – glifosat układowo dociera także do korzeni i rozłogów, a inne środki mogą działać układowo, kontaktowo albo częściowo doglebowo, zależnie od substancji.
Wyjątkiem są uprawy odmian odpornych na glifosat, w których substancja może pełnić funkcję herbicydu selektywnego. Nie zmienia to jednak jej podstawowej właściwości biologicznej, czyli działania na wrażliwe zielone rośliny.
Dlaczego jakość wody ma znaczenie?
Glifosat może działać słabiej, gdy ciecz robocza zawiera dużo jonów wapnia i magnezu. W twardej wodzie jony Ca2+ i Mg2+ mogą wiązać substancję czynną i ograniczać jej dostępność dla liści. Podobny problem może wystąpić, gdy chwasty są pokryte pyłem zawierającym cząstki wapnia.
Z tego powodu w niektórych technologiach stosuje się kondycjonowanie wody lub adiuwanty, na przykład siarczan amonu. Ich zadaniem jest ograniczenie wpływu jonów wapnia i magnezu. Znaczenie mają także czystość opryskiwacza, brak znoszenia cieczy oraz właściwe przygotowanie zabiegu. Nie każdy herbicyd reaguje na twardą wodę w takim samym stopniu, dlatego zalecenia dotyczące dodatków trzeba sprawdzać na etykiecie konkretnego środka.
W praktyce o skuteczności glifosatu decydują również aktywny wzrost chwastów, pokrycie liści, termin zabiegu i zgodne z etykietą stężenie cieczy. Sama zmiana produktu nie rozwiąże problemu, jeśli przyczyną niepowodzenia jest źle dobrana technika aplikacji.
Kiedy wybrać glifosat?
Glifosat jest narzędziem do całkowitego oczyszczania powierzchni z roślinności, szczególnie przed siewem lub na ściernisku. Inne herbicydy będą lepszym wyborem, gdy trzeba odchwaszczać pole w trakcie wegetacji i zachować roślinę uprawną. Przy planowaniu zabiegów należy porównywać nie tylko nazwy preparatów, lecz także substancje czynne i grupy HRAC, ponieważ pomaga to ograniczać ryzyko odporności chwastów.
Środków ochrony roślin należy używać zgodnie z aktualną etykietą, przeznaczeniem preparatu i zasadami bezpieczeństwa.
